الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )

239

المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )

و نيز گفته شده - سَلْسَبِيل - نام چشمه‌اى است در بهشت . و بعضى از دانشمندان گفته‌اند اين واژه مركب از دو واژه - سَلْ و سَبِيلا - است مثل حَوْقَلَة و بَسْمَلَة و مانند اينها ( حوقلة : مخفّف لا حول و لا قوة الّا باللّه و بسملة - مخفّف بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ * ) و همچنين گفته‌اند - سَلْسَبِيل - اسمى است كه براى هر چشمه‌اى كه جريان آبش سريع است « 1 » . و أسَلَةُ اللّسانِ : كناره نازك زبان . سلب : السَّلْب چيزى را با زور از ديگرى گرفتن و بركندن . خداى تعالى گويد : ( وَ إِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبابُ شَيْئاً لا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ « 2 » - 73 / حج ) السَّلِيب : مردى كه متاعش گرفته شده و همچنين شترى كه نوزادش گرفته شده . سَلَب همان مسلوب است و به پوست كنده شده از درخت هم سَلَب گويند . سُلُب در شعر شاعر كه مىگويد : فى السُّلُب السُّود و فى الأمساح . يعنى : در لباسها و در پوستهاى سياه كه گفته‌اند همان جامه سياهى است كه مصيبت‌ديده‌ها مىپوشند ، گويى كه آن لباس به خاطر اينكه لباسهاى قبلى را دور كرده - سُلُب - ناميده شده . تَسَلَّبَتِ المرأةُ : مثل - أَحَدَّت المرأة - است يعنى آن زن در سوگ شوهرش سياه

--> ( 1 ) ابن منظور مىنويسد : قال ابو جعفر محمّد بن على ( ع ) ( معناها ( سلسبيل ) لينه فيما بين الحنجره و الحلق و اما من فسره - سل - ربّك سبيلا الى هذه العين و هو خطاء غير جائز ) يعنى حضرت باقر ( ع ) گفته است : سلسبيل گذشت آب آن چشمه از ميان دستگاه گوارش به طور ملايم ، و گوارائى است و كسى كه - سلسبيل - را به معنى ( از پروردگارت راهى به سوى اين چشمه سؤال كن ) تفسير كرده است به خطا رفته و جايز نيست ( لسان العرب 11 / 344 ) . ( 2 ) اگر مگس‌ها چيزى از خوراكشان بگيرد نمىتوانند آن را از آنها بازپس گيرند ، اين آيه از آيات اعجاز آميز تربيتى و هشدار دهنده قرآن است كه انسانهاى مغرور و مستكبر و فريفته شده به قدرت زور و سرمايه را كه داعيه فرعونيت دارند و خود را از هر چيز و هر كس برتر مىدارند هشدار مىدهد و بانگ مىزند كه اى غافلان مغرور ، شما آنقدر ناتوانيد و عاجز ، كه اگر مگسان ذره‌اى از غذايتان را با خرطومشان و پاهايشان بردارند و پرواز كنند ، نمىتوانيد آن ذره را از آنها بازپس گيريد .